DÖNDÜRÜLENLER

"Onlar da kimmiş?!" demeyin. Belki de aramızda yaşıyorlar… 

Ne bilim kurgu filmlerinden bahsediyorum ne de yaşadığım sıradışı bir tecrübeden... Sadece Allah’ın kelimelerini anlama gayreti içindeyim.

Evet, böyle birileri var.

Yahya Kemal’in o meşhur; “ Her giden memnun ki yerinden/Hâlâ dönen yok seferinden” dizelerini; gidenler yerinden memnun olabilirler, evet, ama dönemiyorlar da, dönmelerine engel bir yasa var, diye düşünmeden edemezdim. Şimdi bu düşünceye şunu da ekliyorum; gidip de dönen bazılarının döndüklerini biz fark edemiyor ya da onlara erişemiyor olabiliriz.

Yasaya ne oldu peki, bu söz yasayı da iptal etmiyor mu, derseniz, size iki gayretli arkadaşımın “Kur’an’da tekamül (reenkarnasyon) var mı?” isimli şu çalışmasını; https://www.youtube.com/watch?v=zFV... izlemenizi öneririm. Burada geçen bazı ayetleri ve başkalarını, ara başlıklar altında yazıma da ekleyeceğim.

İnkarcıların Ölümü…

Bugüne kadar ölümden sonra tekrar dünyaya dönmenin mümkün olmadığına inandım. Bu dünya, bizim ilk ve son şansımızdı ve bu şansı iyi değerlendirmek lazımdı. Çünkü Kur’an ayetlerinde;

“Ve keşke suçluları, Rab'lerinin huzurunda başlarını eğerek: "Rabbimiz, biz gördük ve işittik. Bizi geri döndür, salih amel yapalım. Muhakkak ki biz, mukinun (yakîn hasıl edenler) olduk." (derken) görseydin(…) Öyleyse bu ulaşma gününüzü, unutmanızdan dolayı tadın. Muhakkak ki Biz de sizi unuttuk. Ve yaptıklarınız sebebiyle ebedî azabı tadın.” (Secde:12-14) denilmekteydi.

Bu ve benzeri ayetlere göre suçluların yaptıklarına karşılık ebedî azabı tatmaktan başka bir şansları yoktu.

Kur’an’ı Kerim’i ‘tertil’ üzere (73:4) yani bir bütün olarak okuyup algılamak gerektiğini hiç unutmayarak, bir ayeti, hem ait olduğu suredeki bağlamına hem diğer yerlerdeki tekrarlarına bakarak ele almalıyız. Hatta söz diziminde yer alan her kelimenin türevleri, Kur’an boyunca aranmalı... Eğer böyle yapmaz isek, bazı Kur’an ayetlerinin birbiriyle çeliştiğini dahi düşünebiliriz.

Örneğin aşağıdaki ayette geçen bazı ifadelerin, bir önceki ayetle (Secde:12-14) çelişir görünmesine, ilkinde inkarcılara ‘ebedi azabı tadın’ denmişken aşağıdaki ayette inkarcıların ‘iki kez ölüm ve iki kez dirim’den söz etmelerine bir anlam veremeyiz. Ayete bakalım:

“Şüphesiz küfredenlere de (şöyle) seslenilir: “Allah’ın gazablanması, elbette sizin kendi nefislerinize gazablanmanızdan daha büyüktür. Çünkü siz, imana çağrıldığınız zaman inkar ediyordunuz. Dediler ki: “Rabbimiz, bizi iki kere öldürdün ve iki kere dirilttin; biz de günahlarımızı itiraf ettik. Şimdi çıkış için bir yol var mı?” (Gafir:10-11)

Ayetin devamında bu sorunun cevabı verilmiyor. Yani Allah, size bir yol var ya da yok, demiyor. Demediği için de inkarcıların üçüncü belki daha fazla şansları olduğu gibi bir anlam çıkıyor! Biz daha ikinci şansı bile anlamaktan, kabul etmekten acizken üçüncü hatta daha fazla da ne demek oluyor, dediğinizi duyar gibiyim. İnkarcıların ahiretteki sözlerine dikkat kesilelim. Ne diyorlardı?

‘Bizi ki kere öldürdün, iki kere dirilttin.’

Çok ilginç!

Burada geçen mevt(ölüm) ve hayy(diriltme) sözcükleri çekimli birer fiil olarak kullanılmış. Yani kastedilen ‘ölü/cansız/toz toprak halde iken bize canlılık verdin, sonra öldürdün ve sonra ahirette dirilttin’ anlamında değil. Bu mealdeki ayet Bakara:28’de geçer ve burada kullanılan ifade ‘siz ölüler idiniz…’ şeklindedir.

Şöyle ki;

‘Nasıl oluyor da Allah'ı inkâr ediyorsunuz? Oysa ölü iken sizi O diriltti; sonra sizi yine öldürecek, yine diriltecektir ve sonra O'na döndürüleceksiniz.’ (Bakara 28)

Takdir edersiniz ki ‘öldürdün’ ifadesi, ‘ölüler idiniz’ ifadesinden sözcük türü olarak da farklıdır. İlki; bir eylemdir/fiildir, yapılan işten ve zamanından haber verir ve kronolojik olarak ‘doğduktan sonra’ anlamını içerir. Diğeri ise bir niteliktir. Şu durumda inkarcılara ölümden sonra tekrar dünyaya gönderilmek suretiyle yeni bir şans verildiği anlaşılmaktadır. Ve söz konusu ayetten onların bu şansı da iyi değerlendiremedikleri görülmektedir.

Müminlerin Ölümü…

“Muttakilere(sakınanlara) gelince; muhakkak onlar, güvenli bir makamdadırlar. Cennetlerde ve pınarlarda, hafif ipekten ve ağır işlenmiş atlastan giyinirler, karşılıklı (otururlar). İşte böyle; ve biz onları iri gözlü hurilerle eşleştirmişizdir. Orda, güvenlik içinde her türlü meyveyi istiyorlar; Orda, ilk ölümün dışında başka ölüm tatmazlar. Ve (Allah da) onları cehennem azabından korumuştur.” (Duhan:51-56)

Mü’minlerin ‘ilk ölümden başka ölüm tatmayacak’ oluşlarının altını çizelim. Rabbimiz söze ‘Muttakilere gelince...’ diye başlamış. Bu vurguyu asla atlayamayız. Bu sadece ‘sakınanlar’ı ilgilendiren bir durum. Diğerleri; müşrikler, münafıklar, kafirler bu gruba girmiyor. Eğer hayat okulunu başarıyla tamamlamışsak sınıf tekrarı yapmıyoruz yani... Sınıf tekrarı yaptığı halde gene sınıfta kalanlara, sınıfta kalmakta ısrar edenlere, okumakta gözü olmayanlara, hem zamanını hem kendini israf edenlere ise af yok!

Döndürülenler...

İnkarcıların ve müminlerin ölümüne dair bu detayların üstüne bir de Dinler Tarihi Uzmanı Taner Demirci Lopez’den Nahl;70 ayetinin çevirisini dinlediğimde durum benim için daha da netleşti ve bu ayete karşı bugüne kadar ne yazık ki kör kaldığımı farkettim. Algımızın açılması zaman alıyor...Ama şükür ki açılıyor.

Nahl:70 ayetine bir bakalım:

“Allah sizi yarattı sonra sizi vefat ettiriyor, sizden kimi de bildikten sonra bir şey bilmesin diye, ömrün en aşağı ucuna geri çevrilir. Şüphesiz, Allah bilendir, her şeye güç yetirendir.”

Bu ayette altını çizdiğimiz; ‘geri çevrilir’ (yuraddü) kelimesi ‘ra-de-de’ (redd)’kökünden olup Kur’an’da toplam 59 kez; ‘ geri çevirmek, itilmek, geri vermek, döndürülmek’ anlamında kullanılmaktadır. Dikkat edilirse bütün kullanımlarında eylemin yönü geriye doğrudur. Fakat Nahl:70 ayetine gelince mealcilerimizin, gerek parantez içi ifadelerle gerekse de direkt olarak bu ayetin anlamına çok ciddi eklemeler yaptıklarını gözlemlemekteyiz. Kur’an’da geçtiği yerlerde ‘yaşlılığa eriştirilmek’ anlamı olmadığı halde burada böylesi bir anlam içerdiği varsayılmış ve ‘yuraddü’ kelimesine ‘bırakılır, yaşatılır, itilir, ulaştırılır, ihtiyarlığa erdirilir’ gibi anlamlar verilmiştir.

Ayetin bize söylediklerini baştan itibaren ele alırsak;

-Allah’ın bizi yarattığı

-Sonra bizi vefat ettirdiği

-Sonra bizden bazısını geri çevirdiği

-Çevirdiği hâlin, ömrün en aşağı seviyesi olduğu

-Bu hâle ilimden bir şey bilmememiz için getirdiği

-Ve Allah’ın her şeye güç yetiren ve bilen olduğu, söylenmektedir.

Sıralamaya bakılırsa yaratma ve ölümün arasında yaşlılık olması gerekirken, vefattan sonra ‘geri çevrilme’ işinden söz edilmesi manidardır. Mealcilerimizin geri çevrilme (yuraddü) kelimesine ‘yaşlılığa eriştirilme, yaşlılığa döndürme’ anlamı verdiklerini söylemiştik. Oysa burada yaşlılık kelimesi geçmediği gibi ‘erişme/ulaşma, tebliğ etme, duyurma’ anlamına gelen ve Kur’an’da toplam 77 kez geçen ‘beleğa’ kelimesi de kullanılmamıştır. Bu kelimenin mastar hali (bûlüğ) Türkçe’de; ‘çocukluktan erginliğe geçiş hali, büyüme, olgunlaşma’ olarak tanımlanmaktadır. Arapça aslına uygun olarak Türkçede de eylemin yönü ileriye doğrudur. Kur’an boyunca yaşlılık anlamına gelen toplam beş kelime varken bunlardan hiçbirinin burada kullanılmaması da ilginçtir.

Kur’an’da yaşlılık anlamına gelen kelimeler:

Kiber: 2:266, 15:51-54, 14:39,3:40,19:8

Şeyb-Şîb: 19:4-7, 30:54, 73:17

Şeyh: 11:72,12:78, 40:67

Acuz: 11:71-72,51:28-30, 26:171, 37:135

Kehl: 3:46, 5:110

Kur’an’da yaşlılığı anlatan bu kelimelerin hiçbirinde yaşlılığa erişmek ‘yuraddü’ kelimesiyle anlatılmaz. Bunun yerine ‘belega/bûlüğ’ ve türevleri kullanılır.

Bir örnek vermek gerekirse;

“Rabbin, O'ndan başkasına kulluk etmemenizi ve anne babaya iyilikle davranmayı emretti. Şayet onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlılığa ulaşırsa, onlara: "Öf" bile deme ve onları azarlama; onlara güzel söz söyle.” (İsra:23)

Bu ayette apaçık bir şekilde anne babaya yaşlılıklarında nasıl muamele edileceği anlatılırken ‘yaşlılığa ulaştıklarında’ ifadesi ‘yebluğanne-(bûlüğ)’ ve ‘kiber’ kelimeleriyle ortaya konmuştur.

Nahl;70 ayetine dönersek; burada sözü edilen ‘döndürülme’ işlemi kesinlikle ‘bûlüğ’ kelimesiyle ifade edilmemiştir. Yani ileriye dönük bir gelişme, yaşlanma halinden söz edilmemekte aksine ‘yuraddü-(redd)’ kelimesiyle ifade edildiği üzere geriye doğru bir gidişten söz edilmektedir. Ayetin devamı da bu işlemin sebebini ve nasıllığını açıklamaktadır:

“ bildikten sonra ilimden bir şey bilmesin diye…”

Yaşlıların hiçbir şey bilmediğini kim iddia edebilir? Aksine bilgedirler ve anıların yüküyle bellekleri ağzına kadar doludur. Onların tecrübeleri, bilgi ve görgüleri gençler için yol göstericidir. Fakat yeni doğmuş bir bebek, ilim/bilgi namına bir şey bilmez. Doğar doğmaz ağlaması, emme refleksi göstermesi, çişini yapabilmesi vs. içgüdüsel hareketlerdir, bunlara bilgi denmez. Tam da ayette geçtiği üzere ‘ömrün en aşağı’ çağındadırlar. ‘Ömrün en rezil/aşağı çağına döndürülürler’ ifadesini yaşlılık olarak anladığımızda bütün yaşlıların hiçbir şey bilmediğini, içgüdüleriyle hareket ettiğini, temel ihtiyaçlarını bile gideremediklerini vs. varsaymış oluruz. Sanırım gerçekten hasta olanlar hariç bütün yaşlıları bu kategoriye almak haksızlık olur.

Kur’an’da ‘erzeli (aşağı/rezil)’ kelimesinin geçtiği yerlere baktığımızda bunun ‘bilgi ve görgü eksikliği’ olarak ifade edildiğini görürüz. Müşrikler, peygamberin yanında bulunan insanları bu sözle aşağılarlar. ‘Bizim ayaktakımımız, en cahillerimiz sana uyuyor’ (Hud:27) diyerek, peygamberin davasını değersizleştirmeye çalışırlar. Yani ‘erzeli’ olmak bedenen güçsüzlükten ziyade ‘bilgice gerilik, yetersizlik, cehalet’ olarak kullanılmıştır.

Nahl:70 ayetinde geçtiği üzere; döndürülenler, ‘ömrün en aşağı çağı’na döndürülürler. Bu çağ, ‘erzeli/rezil’ kelimesinin Kur’an boyunca kullanımına uygun olarak; ‘bilgiden bir şey bilmeyecek kadar’ sıfır noktasıdır. Ve bu noktaya herkesin değil ‘bizden’ bazılarının ‘döndürüleceği’ de vurgulanmıştır.

En başta verdiğimiz ayeti tekrar edelim;

“Ve keşke suçluları, Rab'lerinin huzurunda başlarını eğerek: "Rabbimiz, biz gördük ve işittik. Bizi geri döndür, salih amel yapalım. Muhakkak ki biz, mukinun (yakîn hasıl edenler) olduk." (derken) görseydin(…) Öyleyse bu ulaşma gününüzü, unutmanızdan dolayı tadın. Muhakkak ki Biz de sizi unuttuk. Ve yaptıklarınız sebebiyle ebedî azabı tadın.” (Secde:12-14)

Burada suçluların ‘başlarını eğerek’ konuştuklarından söz edilmekte. Kur’an’da hiçbir kelime hatta tek bir harf bile ‘ne eksik, ne fazladır’ (74:28). Rabbimiz, burada sadece bir teşbih yapıyor olamaz. Ve her zamanki gibi Kuran’ı Kur’an’la tefsir etmek için burada geçen ve ‘eğmek’ olarak çevrilmiş ‘ne-ke-se’ kökünün Kur’an’daki tekrarlarına baktığımızda şu iki yerde daha kullanıldığını görebiliriz:

1. “Sonra, yine kendi kafalarına DÖNDÜRÜLDÜLER (nükisuu): "Vallahi, sen de bilirsin ki, bunlar konuşamazlar." (21:65)

2. “Kimi uzun ömürlü kılarsak, onu yaratılışta GERİSİN GERİ ÇEVİRİRİZ (nünekkishu). Hâlâ akıllarını işletmiyorlar mı?” (36:68)

‘Başını eğmek’ sadece bir teşbih değilmiş demek ki! Suçluların ‘başlarını eğmiş’ olmaları kinayelidir kanaatimce. Onların hem görsel olarak suçlu ve pişman duruşlarını resmeder hem de ‘eski fikriyatlarına döndürülenler ve yaratılışta gerisin geri çevrilenler’den olduklarını ve buna rağmen verilen bu yeni şansı da heba ettiklerini anlatır.

Sadece Suçlular mı Döndürülür?

Nahl:70 ayeti, böyle bir şarttan söz etmiyor. ‘Sizden bazılarını’ demekle yetiniyor. Ölüp de geri döndürülenler hayata sıfır noktasında yani bir bebek olarak başlayacaklar, ilimden birşey bilmeyecekler. Geçmiş yaşantılarına dair hafızaları silinmiş olacak.

Şu durumda şöyle bir problemimiz var. Eğer bir kişi mümin olarak ölmüşse Duhan:51-56 ayetine göre bir daha gönderilmemesi gerekiyor. Çünkü müminler ‘ilk ölümden başka ölüm tatmayacaklar.’ Nahl:70 ayeti ise ‘sizden bazıları’ diyerek bu geri gönderilen kişilerin mümin ya da kafir olduğuna dair bir ayrıntı vermiyor.

Doğar doğmaz ölen bebekler, küçük yaşta ölen çocuklar, gençliğine doyamayanlar...Onlara ne olacak peki? Onlar bu dünya hayatının bir imtihan yeri olduğunu idrak edemeden, onlara böyle bir fırsat dahi verilmeden göçüp gitmediler mi?

Bu sorulara; “Evet, öldüler ama hepsi cennetlik inşallah”, şeklinde cevap verilmesi benim için bir cevap olmuyor. İçimden bir ses; “ O halde biz de ölüverseydik de erkenden, böyle uğraşıp durmasaydık, biz neden cenneti kazanmak için uğraşıp duruyoruz da onlar direkt cennete gidiyor?” Diyor.

Sesli düşünüyorum. Acaba gerçekten direkt gidebiliyorlar mı?

Rabbim, çağıranın çağrısına cevap verir.(Bakara/Yeni ahit: 186)

Ve Kur’an’ın öğretmeni yine Allah’tır.(Rahman:1-2)

Sorularımızı ona sorduğumuzda şu kanaate varıyoruz.

Kur’an’a göre gerçek bulüğ çağı kırk yaştır ve dolayısıyla -diğer ayetlerin de ışığında- kırk yaşını doldurmadan ölenler geri gönderilecekler.

 Şöyle ki;

“Biz insana, 'anne ve babasına' iyilikle davranmasını tavsiye ettik. Annesi onu güçlükle taşıdı ve onu güçlükle doğurdu. Onun (hamilelikte) taşınması ve sütten kesilmesi, otuz aydır. Nihayet güçlü (erginlik) çağına erip kırk yıl (yaşın)a ulaşınca, dedi ki: "Rabbim, bana, anne ve babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin razı olacağın salih bir amelde bulunmamı bana ilham et; benim için soyumda salahı ver. Gerçekten ben tevbe edip Sana yöneldim ve gerçekten ben müslümanlardanım." (Ahkaf:15)

Kırk yaşını doldurmadan yani bûlüğa ermeden ölen kişiler; ne mümin ne kafir statüsündedir. Onlar henüz görevlerini tamamlamamışlardır. Allah, onların ruhlarını kabzetmiş fakat gerçek bir mevt haline eriştirmemiştir. (Vefat ve mevt kavramları birbirinden farklıdır, bu bağlamda "Vefat Ettirme Üzerine" başlıklı yazıma bakınız)

Onlar, bekletilenler ve vakti gelince gönderilenlerden olacaklardır. Bu kişiler, ne cennete ne cehenneme aittirler. Onların hesabı henüz kesilmemiştir. Araf suresinde onların durumu çok açık ifade edilmektedir:

“Ve onların aralarında bir perde ve A’rafın (tepelerin) üstünde onların hepsini simalarından tanıyan adamlar vardır. Henüz oraya (cennete) dahil olmamış ama ümit eden cennet ehline: “Selâm sizin üzerinize olsun!” diye nida ettiler. Onların bakışları ateş ehlinin tarafına çevrilince: “Rabbimiz, bizi zalim kavim ile beraber kılma.” dediler. Ve onları yüzlerinden tanıyan A’raf ehli adamlar, onlara seslendiler, şöyle dediler: “Sizin topladıklarınız ve kibirlenmiş olduğunuz şeyler, size fayda vermedi.” (Araf:46-48)

Gerek kırk yaşından önce ölenler gerekse de inkarcılar, ruhsal tekamülünü tamamlamamış insanlardır. Ve belki de aramızda yaşayan ‘içimizden bazıları’ da reenkarne olmuş olabilir. Belki de kendimiz!

Şuanki durumumuzu bilmiyoruz. Eski bilgilerimiz bizden silindi. İlk dört yaşımızı ve anne karnındaki hayatımızı, anılarımızın ve rüyalarımızın çoğunu hatırlamayışımız gibi... Daha önce gelmişsek bu bilgi de bizden silindi. Bu dünyadayız ve Allah’ın rızasını kazanmaya bakıyoruz. Kimbilir belki de son şansımızı yaşıyoruz.

Tüm bu ayetlerin ışığında herkesin sonsuz sayıda geri döndürüldüğüne değil ama ‘bazılarının’ reenkarne edildiğine kendi adıma iman eder, dil ile ikrar ederim.

Allah daha iyisini bilir.

                            ("Allah'ın Yardımcıları Olun", 2017 Cinius Yayınları, s.38)